Mazowsze dla zabytków

Wybitni polscy architekci: Zygmunt Hendel i Władysław Marconi zaprojektowali go na wzór francuskiego pałacu magnackiego - w stylu eklektycznym z renesansowymi, barokowymi i klasycystycznymi elementami. Zachwyt odwiedzających majątek Dembińskich budziła nie tylko architektura. Budynek był, jak na owe czasy, bardzo nowoczesny – miał m.in. centralne ogrzewanie i elektryczność.

Święta Trójca w Chynowie – najstarszy modrzewiowy kościół w województwie jest jednym z ciekawszych zabytków sakralnych na Mazowszu. Zachowała się tu belka tęczowa z krucyfiksem, rokokowy ołtarz główny z pierwszej połowy XVIII wieku, ołtarz boczny w stylu późnorenesansowym z XVI stulecia czy barokowa ambona z połowy XVIII wieku.

„W szydłowieckiej farze są złote ołtarze” - mówi porzekadło. To fakt – w wystroju kościoła św. Zygmunta dominuje złoto, ale całe wnętrze sprawia wrażenie niezwykłej harmonii. Ewenementem, i to w europejskiej skali, jest doskonale zachowany naścienny projekt – w skali 1:1 - gwiaździstego sklepienia prezbiterium, rozrysowany na... północnej ścianie nawy. Uwagę w prezbiterium zwraca też XVI-wieczny poliptyk.

Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Starej Błotnicy wyglądem bardzo przypomina wznoszone w pierwszej połowie XVIII wieku, według projektu Pawła Antoniego Fontany, świątynie w Lubartowie, Włodawie czy Chełmie. To barok trochę surowy, ascetyczny nawet. Wnętrze natomiast zachwyca bogactwem.

Kościół św. Jana Nepomucena w Przysusze został wybudowany w latach 1780-1786. Fundatorką klasycystycznej świątyni była Urszula z Morsztynów Dembińska, starościna wolbromska. Wnętrze składa się z chóru, dwuprzęsłowej nawy, prezbiterium, dwóch bocznych przedsionków i zakrystii. Od kilku lat zabytkowy obiekt jest odnawiany.

Na pamiątkę misji świętych wierni najczęściej stawiali krzyż – drewniany, kilkumetrowy, z wyrytą datą, a czasami - dodatkowo – inskrypcją. Misje upamiętniają też czasem murowane, tynkowane cokoły zwieńczone krzyżem. W podgłowaczowskiej Brzózie natomiast wystawiony został okazały, bogato zdobiony pomnik.

Ufundowana przez Jana Kochanowskiego - chorążego koronnego i starostę kozienickiego, a wybudowana w latach 1630-1635 kaplica Kochanowskich w kościele św. Jana Chrzciciela jest jedynym obiektem renesansowym w Radomiu. W ostatnich latach zabytek przeszedł kompleksowy remont – odrestaurowane zostały sklepienia i ściany, a także nastawa ołtarzowa z XVII wieku wraz z obrazem przedstawiającym Chrystusa ratującego z toni św. Piotra.

Swoją siedzibę miał tu swego czasu oddział Banku Handlowego w Łodzi, szkoła podstawowa, Kasa Chorych i redakcja „Ziemi Radomskiej”. W czasie okupacji rezydowały w budynku niemieckie telefonistki, po wojnie zaś willę Kulczyckiego objęło we władanie miejskie muzeum. Dzisiaj przy ul. Piłsudskiego 12 mieści się Miejska Biblioteka Publiczna. Od kilku lat zabytek jest remontowany.