Dlatego zarządzanie ryzykiem powinno rozpoczynać się jeszcze przed uruchomieniem inwestycji. Obejmuje ono odpowiedni projekt, wybór technologii, serwis, zabezpieczenia techniczne, procedury awaryjne, ale także ubezpieczenia OZE. W praktyce zakres ochrony powinien wynikać z charakteru konkretnego projektu, ponieważ inne zagrożenia dotyczą instalacji fotowoltaicznej, inne magazynu energii, a jeszcze inne farmy wiatrowej.
Nieprzewidziany koszt może pojawić się jeszcze przed rozpoczęciem produkcji
Ryzyko inwestycji OZE nie rozpoczyna się w momencie pierwszej wyprodukowanej kilowatogodziny. Znacznie wcześniej komponenty trzeba wyprodukować, przetransportować, rozładować, przechować i zamontować.
Na etapie budowy farmy fotowoltaicznej mogą wystąpić m.in.:
- uszkodzenia modułów podczas transportu i rozładunku,
- kradzież komponentów lub przewodów,
- szkody spowodowane pogodą,
- błędy wykonawcze,
- uszkodzenia podczas montażu,
- problemy pojawiające się w czasie testów i rozruchu.
W przypadku farmy wiatrowej dochodzi dodatkowo transport wielkogabarytowych elementów, prace na wysokości oraz montaż drogich podzespołów turbin.
Każde poważniejsze zdarzenie może oznaczać nie tylko koszt odtworzenia mienia, ale także przesunięcie harmonogramu inwestycji. Jeżeli projekt jest finansowany zewnętrznie, opóźnienie może dodatkowo wpływać na przepływy finansowe i termin rozpoczęcia spłaty zobowiązań.
Dlatego zabezpieczenie warto analizować oddzielnie dla okresu budowy oraz późniejszej eksploatacji.
Warto porównać zakres, a nie tylko cenę polisy
Przy inwestycjach OZE wybór ochrony nie powinien sprowadzać się wyłącznie do porównania wysokości składki. Poszczególne warianty mogą różnić się zakresem odpowiedzialności, wyłączeniami, limitami czy sposobem zabezpieczenia utraty przychodów.
W Pallada Ubezpieczenia doradztwo opiera się m.in. na porównywaniu ofert wielu towarzystw i wskazywaniu najważniejszych różnic między dostępnymi wariantami. Firma analizuje również istniejące polisy, pomagając zidentyfikować luki w ochronie lub zakres, za który przedsiębiorstwo niepotrzebnie płaci. W przypadku inwestycji OZE pozwala to dopasować ochronę do technologii, wartości projektu i rzeczywistych konsekwencji potencjalnej szkody, zamiast wybierać rozwiązanie wyłącznie na podstawie ceny.
Największym kosztem awarii nie zawsze jest naprawa
Uszkodzony falownik, transformator, magazyn energii czy podzespół turbiny może wymagać kosztownej naprawy. W dużych instalacjach problem na tym się jednak nie kończy.
Jeżeli potrzebna część nie jest dostępna od ręki, przestój może trwać tygodniami. W tym czasie instalacja nie produkuje energii lub pracuje z ograniczoną mocą.
Powstają wtedy dwa rodzaje kosztów.
Pierwszy jest oczywisty - naprawa albo wymiana uszkodzonego urządzenia.
Drugi jest mniej widoczny - utracona produkcja energii.
Dla przedsiębiorstwa posiadającego instalację na potrzeby własne może to oznaczać konieczność zakupu większej ilości energii z sieci. Dla właściciela farmy fotowoltaicznej lub wiatrowej skutkiem może być natomiast utrata części przychodów ze sprzedaży energii.
Dlatego przy analizowaniu ryzyka trzeba patrzeć szerzej niż tylko na wartość urządzeń.
Pogoda może zmienić ekonomikę inwestycji
Instalacje OZE są projektowane do pracy przez wiele lat w warunkach zewnętrznych. Nie oznacza to jednak, że pozostają niewrażliwe na gwałtowne zjawiska pogodowe.
Fotowoltaika może zostać uszkodzona przez grad, silny wiatr, przepięcie lub wyładowanie atmosferyczne. W farmach wiatrowych szczególnego znaczenia nabierają warunki oddziałujące na łopaty, gondolę, wieżę i pozostałe elementy turbiny.
Do tego dochodzą ryzyka takie jak pożar, wandalizm czy kradzież.
Znaczenie potencjalnej szkody rośnie wraz z wartością instalacji. Kilka uszkodzonych modułów w niewielkiej instalacji to inna skala problemu niż awaria kluczowego elementu farmy o wartości liczonych w milionach złotych.
Nie oznacza to, że każda inwestycja powinna być zabezpieczona w identyczny sposób. Wręcz przeciwnie - zakres ochrony powinien odpowiadać wartości majątku, lokalizacji, technologii oraz konsekwencjom ewentualnego przestoju.
Fotowoltaika i magazyn energii tworzą jeden system, ale różne ryzyka
Rozbudowanie instalacji fotowoltaicznej o magazyn energii może zwiększyć autokonsumpcję i elastyczność wykorzystania produkowanej energii. Jednocześnie oznacza pojawienie się kolejnego kosztownego elementu infrastruktury.
Po modernizacji warto więc ponownie przeanalizować wartość całego systemu i dotychczasowe zabezpieczenia.
W Pallada Ubezpieczenia dostępne jest m.in. ubezpieczenie instalacji fotowoltaicznej i magazynów energii, w którym zakres może uwzględniać ryzyka dotyczące zarówno samego majątku, jak i skutków przerwy w produkcji energii.
To istotne zwłaszcza w większych instalacjach, gdzie magazyn nie funkcjonuje jako odrębne urządzenie, lecz jest częścią systemu obejmującego fotowoltaikę, falowniki, automatykę i system zarządzania energią.
Farma wiatrowa wymaga innego spojrzenia na ryzyko
Podobne zasady dotyczą energetyki wiatrowej, ale charakter potencjalnych szkód jest inny.
Turbina składa się z wielu drogich i specjalistycznych komponentów. Awaria generatora, przekładni czy elementów wirnika może wymagać nie tylko części zamiennych, ale także specjalistycznej ekipy i ciężkiego sprzętu potrzebnego do wykonania naprawy.
Koszt może więc obejmować jednocześnie:
- naprawę lub wymianę elementu,
- transport części,
- wynajęcie specjalistycznego sprzętu,
- prace serwisowe,
- zabezpieczenie miejsca,
- przestój turbiny,
- utracony przychód.
Dodatkowo właściciel farmy musi uwzględniać odpowiedzialność wobec osób trzecich oraz ryzyka związane z pracą ekip technicznych i podwykonawców.
W tym przypadku samo zabezpieczenie wartości turbiny nie daje jeszcze pełnego obrazu finansowych konsekwencji szkody. Dlatego przy doborze ubezpieczenia farm wiatrowych warto analizować nie tylko wartość samych urządzeń, ale również koszty serwisu, dostępność specjalistycznego sprzętu, odpowiedzialność cywilną oraz możliwą utratę przychodów.
W przypadku większych projektów pomocne może być również porównanie kilku wariantów ochrony i sprawdzenie, czym różnią się one pod względem wyłączeń, limitów oraz zakresu odpowiedzialności. W Pallada Ubezpieczenia doradztwo obejmuje m.in. porównywanie dostępnych ofert i wskazywanie różnic między wariantami, co pozwala lepiej dopasować ochronę do specyfiki konkretnej inwestycji.
Finansowanie inwestycji również wpływa na poziom ryzyka
Duże projekty OZE często realizowane są z wykorzystaniem kredytu, leasingu lub innego finansowania zewnętrznego.
Zobowiązania wobec instytucji finansującej nie znikają jednak w momencie awarii instalacji. Nawet jeśli produkcja zostanie czasowo zatrzymana, przedsiębiorstwo nadal musi obsługiwać finansowanie.
Dlatego banki i inne instytucje finansujące mogą określać wymagania dotyczące sposobu zabezpieczenia projektu. W praktyce istotne są nie tylko szkody materialne, ale również ciągłość przychodów, odpowiedzialność oraz odpowiednia suma ubezpieczenia.
Szczególnie niebezpieczne jest jej niedoszacowanie.
Jeżeli wartość odtworzeniowa instalacji wzrosła od momentu zawarcia umowy, środki dostępne po dużej szkodzie mogą okazać się niewystarczające do przywrócenia infrastruktury do poprzedniego stanu.
Dlatego wartość projektu i zakres zabezpieczenia powinny być okresowo aktualizowane.
Serwis i monitoring ograniczają ryzyko, ale go nie eliminują
Regularne przeglądy są jednym z najważniejszych elementów ograniczania ryzyka technicznego.
Monitoring pozwala szybko wykrywać nieprawidłowości, a konserwacja może zapobiec części awarii. W przypadku fotowoltaiki istotne jest m.in. sprawdzanie instalacji elektrycznej, falowników, połączeń i konstrukcji. W energetyce wiatrowej zakres czynności serwisowych jest jeszcze bardziej rozbudowany.
Nie każdemu zdarzeniu da się jednak zapobiec.
Dobrze serwisowana instalacja nadal może zostać uszkodzona przez ekstremalną pogodę, pożar czy działanie osoby trzeciej.
Dlatego najbezpieczniejszy model polega na łączeniu kilku sposobów ograniczania ryzyka:
profilaktyki technicznej + monitoringu + procedur awaryjnych + odpowiedniego zabezpieczenia finansowego.
Żaden z tych elementów nie powinien całkowicie zastępować pozostałych.
Warto również sprawdzić odpowiedzialność wykonawców
Inwestycja OZE angażuje wiele podmiotów: projektantów, generalnych wykonawców, dostawców urządzeń, firmy transportowe, monterów i serwisantów.
Przed rozpoczęciem współpracy warto więc sprawdzić nie tylko cenę i doświadczenie wykonawcy, ale również zakres jego odpowiedzialności.
Szczególnego znaczenia nabiera to przy pracach wykonywanych na istniejącej instalacji. Błąd podwykonawcy może spowodować uszkodzenie bardzo drogiego mienia lub dłuższe wyłączenie części infrastruktury.
W przypadku farm wiatrowych Pallada zwraca m.in. uwagę na zakres OC podwykonawców wykonujących prace przy turbinach, w tym odpowiedzialność za mienie powierzone, pracowników i dalszych podwykonawców.
Z perspektywy inwestora oznacza to prostą zasadę: ryzykiem należy zarządzać również poprzez odpowiednie wymagania wobec partnerów realizujących i obsługujących projekt.
Nie każde ryzyko opłaca się przenosić na ubezpieczyciela
Zabezpieczenie inwestycji nie oznacza konieczności ubezpieczenia każdego możliwego zdarzenia.
Niewielkie szkody, które przedsiębiorstwo jest w stanie pokryć z bieżących środków, można traktować jako część zwykłego ryzyka działalności.
Najważniejsze jest zabezpieczenie zdarzeń, których konsekwencje mogłyby istotnie wpłynąć na sytuację finansową projektu.
Przy analizie warto więc odpowiedzieć na kilka pytań:
- jaka jest maksymalna możliwa wartość pojedynczej szkody?
- jak długo może potrwać odtworzenie kluczowego urządzenia?
- ile kosztuje jeden dzień lub miesiąc przestoju?
- czy inwestycja posiada finansowanie wymagające regularnej obsługi?
- jakie szkody mogą zostać spowodowane osobom trzecim?
- czy części zamienne i specjalistyczny serwis są łatwo dostępne?
- czy dotychczasowa ochrona uwzględnia rozbudowę lub modernizację instalacji?
Dopiero odpowiedzi pozwalają ocenić, które ryzyka można zaakceptować, a które warto ograniczyć lub przenieść.
Zabezpieczenie inwestycji OZE powinno zmieniać się razem z projektem
Ryzyko nie jest stałe przez cały okres funkcjonowania instalacji.
Inne zagrożenia występują podczas transportu i budowy, inne podczas rozruchu, a jeszcze inne po kilku latach eksploatacji. Zmieniają się również ceny urządzeń, koszty robocizny, dostępność części oraz wartość samej inwestycji.
Dlatego zabezpieczenie projektu powinno być okresowo weryfikowane - szczególnie po rozbudowie instalacji, dołączeniu magazynu energii, zmianie sposobu finansowania czy znaczącej modernizacji.
Dobrze przygotowany system ochrony nie polega więc na zakupie jednej polisy i pozostawieniu jej bez zmian przez kolejne lata.
Najważniejsze jest rozpoznanie scenariuszy, które mogą wygenerować największe koszty, ograniczanie prawdopodobieństwa ich wystąpienia oraz przygotowanie finansowe na sytuacje, których nie można całkowicie wyeliminować.
Właśnie takie podejście pozwala traktować zabezpieczenie inwestycji OZE nie jako dodatkowy koszt projektu, ale jako jeden z elementów zarządzania jego długoterminową rentownością.
