10 listopada 1920 w Verdun wylosowano szczątki i przewieziono do Paryża. Kondukt żałobny dotarł 11 listopada pod Łuk Triumfalny. Ponieważ grób nie był wykończony, trumna została umieszczona w obecnym miejscu dopiero 28 stycznia 1921 roku. W Wielkiej Brytanii trumna z wylosowanymi cztery dni wcześniej szczątkami bezimiennego żołnierza została 11 listopada 1920 złożona do grobu w Opactwie Westminsterskim; istniejący do dziś nagrobek wykonano trzy lata później.
Później Groby Nieznanego Żołnierza zaczęły powstawać w innych krajach, także w Polsce. Ten najsłynniejszy – warszawski został odsłonięty 2 listopada 1925 roku pod kolumnadą Pałacu Saskiego. Był jednak, chronologicznie, ostatnim. O zbudowaniu pierwszego w naszym kraju symbolicznego pomnika poległych niezidentyfikowanych radni Łodzi zdecydowali w połowie grudnia 1924. Odsłonięto go 22 marca następnego roku. W Krakowie z inicjatywą ufundowania pomnika wystąpiła redakcja „Gońca Krakowskiego” i rozpoczęła zbieranie funduszy. Tymczasem nocą z 13 na 14 czerwca 1925 pod pomnik Grunwaldzki podjechała platforma, z której wyładowano gotową płytę z napisem: „Nieznanemu żołnierzowi polskiemu poległemu za Ojczyznę 1914-1920”.
Krakowianie wzorowali się na Radomiu? Bo tak właśnie „pojawił się” Grób Nieznanego Żołnierza w naszym mieście. W nocy z 2 na 3 maja 1925 roku na wprost kościoła św. Stanisława biskupa męczennika na ówczesnym pl. 3 Maja nieznany ofiarodawca położył marmurową płytę ze złoconym napisem: „Nieznanemu żołnierzowi poległemu w obronie ojczyzny”. W następnym roku umocowano ją na stałe i urządzono otoczenie; grób znajdował się właściwie w ciągu ul. Lubelskiej. Nad płytą skrzyżowano dwie pary lanc ułańskich – dar 11 Pułku Ułanów Legionowych, a pod płytą umieszczono urnę z prochami żołnierzy I Brygady Legionów, poległych w październiku 1914 roku w bitwie pod Anielinem i Laskami koło Pionek. Całość otoczono czterema żeliwnymi słupkami, między którymi zawieszono łańcuchy.
Wiosną 1940 roku Grób Nieznanego Żołnierza został rozebrany z rozkazu niemieckich władz okupacyjnych. W latach 50. podjęto starania o rekonstrukcję pomnika, ale bezskutecznie. W 1957 roku nie wyraził na to zgody główny architekt Wojewódzkiego Zarządu Architektoniczno-Budowlanego w Kielcach. Do sprawy wrócono w października 1981 z inicjatywy Jacka Jerza, wiceprzewodniczącego radomskiego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania. Niestety, plany pokrzyżował stan wojenny.
Dopiero 3 maja 1995 roku zrekonstruowano Grób Nieznanego Żołnierza. Płytę – z identycznym jak przed wojną napisem – zaprojektował Marek Szczepanik. Tę oryginalną można oglądać w Muzeum im. Jacka Malczewskiego. Przypadkiem natrafiono na nią 13 lat temu przy okazji budowy Galerii „Gama”.
Napisz komentarz
Komentarze