Jak postępować przy odleżynach w domu?

Jak powstają odleżyny i jak rozpoznać ich stopnie?

Odleżyna to bolesna rana, która powstaje wskutek długotrwałego, stale wywieranego ucisku na skórę i tkanki podskórne. Długotrwały nacisk ogranicza dopływ krwi, co prowadzi do niedotlenienia, niedożywienia i w konsekwencji - do obumierania komórek.

Odleżyny rozwijają się zazwyczaj w miejscach, w których kości wyczuwalnie wystają tuż pod skórą i są słabo amortyzowane przez mięśnie czy tkankę tłuszczową. Najczęściej występują na kości ogonowej, pośladkach, biodrach, piętach, kostkach, łokciach oraz łopatkach. Początek odleżyn objawia się miejscowym zaczerwienieniem skóry, które nie blednie po uciśnięciu palcem. Skóra w tym miejscu może być cieplejsza, opuchnięta, tkliwa i swędząca.

Kto jest najbardziej narażony na odleżyny?

Ryzyko rozwoju odleżyn jest wyższe u pacjentów:

• chorujących na cukrzycę;
• niedożywionych;
• w podeszłym wieku (powyżej 70. roku życia);
• zmagających się z nietrzymaniem moczu lub kału;
• zmagających się z zaburzeniami krążenia obwodowego.

Domowe metody leczenia odleżyn i pielęgnacja ran

Leczenie odleżyn to proces długotrwały, wymagający ogromnej systematyczności, oraz ścisłej współpracy z lekarzem lub pielęgniarką. Podstawą terapii domowej jest utrzymanie skóry w czystości, przy jednoczesnym unikaniu jej przesuszenia.

Oto najważniejsze zasady codziennej pielęgnacji skóry przy odleżynach:

• ciągła obserwacja - monitoruj stan skóry przy każdym zabiegu pielęgnacyjnym oraz podczas zmiany wyrobów chłonnych;
• łagodne oczyszczanie - obmywaj ciało wyłącznie delikatnymi środkami, o neutralnym pH i bez dodatku alkoholu;
• regularne zmienianie opatrunków - postępuj zgodnie ze wskazaniami lekarskimi;
• ochrona barierowa - regularnie aplikuj polecone przez lekarza kremy ochronne lub natłuszczające, które zabezpieczą skórę przed niszczącym działaniem wilgoci i odparzeń.

Czego bezwzględnie unikać? Pod żadnym pozorem nie przemywaj odleżyn wodą utlenioną ani preparatami na bazie jodu (chyba, że lekarz zaleci inaczej). Tego typu preparaty mają zbyt agresywny skład, który niszczy nowo powstałe komórki i drastycznie opóźnia proces gojenia.

Jakie opatrunki na odleżyny stosować?

Zwykłe, uniwersalne plastry czy gazy nie są przystosowane do leczenia tak głębokich ran jak odleżyny. Na rynku znajdziemy jednak dedykowane rozwiązania, które utrzymują w ranie wilgotne środowisko, stymulując komórki do odbudowy. Specjalistyczne opatrunki na odleżyny (np. hydrokoloidy na rany powierzchowne, pianki chłonące wysięk, alginiany na rany silnie sączące czy opatrunki ze srebrem o działaniu przeciwbakteryjnym) zakupisz w sklepie Chłonne24. By dowiedzieć się na ten temat więcej, zapoznaj się z ofertą na stronie: https://chlonne24.pl/opatrunki.

Profilaktyka ponad wszystko

Zapobieganie odleżynom jest zdecydowanie łatwiejsze niż leczenie już powstałych zmian. Odpowiednia profilaktyka może ograniczyć ryzyko uszkodzenia skóry i tkanek, szczególnie u osób długotrwale unieruchomionych.

Oto najważniejsze działania profilaktyczne:

1. Regularna zmiana pozycji ciała

To podstawowy element opieki nad osobą narażoną na rozwój odleżyn. Zaleca się zmianę pozycji chorego co 2-3 godziny, aby ograniczyć długotrwały ucisk na te same obszary ciała. Jeżeli stan zdrowia na to pozwala, warto zachęcać chorego do samodzielnej zmiany pozycji i aktywności ruchowej, np. z wykorzystaniem drabinek łóżkowych lub innych pomocy rehabilitacyjnych. Wsparciem w profilaktyce odleżyn mogą być również materace zmiennociśnieniowe (przeciwodleżynowe), które pomagają równomiernie rozkładać nacisk na ciało. Pomocne bywają także specjalistyczne poduszki, wałki oraz osłony odciążające okolice pięt czy kości krzyżowej.

1. Prawidłowa pielęgnacja skóry i higiena

Skóra osoby leżącej powinna być utrzymywana w czystości oraz chroniona przed nadmierną wilgocią. Po umyciu należy ją dokładnie osuszyć, delikatnie przykładając ręcznik do powierzchni ciała. Pocieranie może prowadzić do podrażnień i uszkodzenia naskórka.

Istotne znaczenie w profilaktyce odleżyn mają również: regularna zmiana pościeli i wyrobów chłonnych oraz unikanie sytuacji, w których skóra pozostaje przez dłuższy czas wilgotna. W miejscach szczególnie narażonych na kontakt z wilgocią można stosować preparaty barierowe, natomiast pozostałe partie ciała warto regularnie nawilżać, aby wspierać utrzymanie prawidłowej kondycji skóry.

1. Odpowiednia dieta i dbanie o nawodnienie

Dieta osoby zagrożonej odleżynami powinna dostarczać odpowiedniej ilości białka, witamin i składników mineralnych. Równie ważne jest regularne przyjmowanie płynów, które pomaga utrzymać właściwe nawodnienie organizmu. W stanach niedożywienia lub w okresie rekonwalescencji warto skonsultować z lekarzem lub dietetykiem możliwość zastosowania specjalistycznych preparatów odżywczych, tzw. nutridrinków.

Bibliografia:

1. American Family Physician (2008). Preventing Bedsores, 78, 10, 1195-1196. Available at: https://www.aafp.org/afp/2008/1115/p1195 [dostęp online: 16.06.2026 r. ]
2. Mayo Clinic (2024). Bedsores (pressure ulcers) [online]. Available at: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/bed-sores/symptoms-causes/syc-20355893 [dostęp online: 16.06.2026 r. ]
3. MedLine Plus (2019). Pressure Sores. [online]. Available at: https://medlineplus.gov/pressuresores.html [dostęp online: 16.06.2026 r. ]