Radio Rekord Radom mobilne Radio Rekord Radom mobilne
PGlucyBkYXRhLXJldml2ZS16b25laWQ9IjEiIGRhdGEtcmV2aXZlLWlkPSI0NGIxNzY0MWJjOTg4OTU5NmEyZDdiN2ZkNTRiNWZlNSI+PC9pbnM+DQo8c2NyaXB0IGFzeW5jIHNyYz0iLy9yLmNvemFkemllbi5wbC9zZXJ2ZXIvd3d3L2RlbGl2ZXJ5L2FzeW5janMucGhwIj48L3NjcmlwdD4=
PGlucyBkYXRhLXJldml2ZS16b25laWQ9IjEiIGRhdGEtcmV2aXZlLWlkPSI0NGIxNzY0MWJjOTg4OTU5NmEyZDdiN2ZkNTRiNWZlNSI+PC9pbnM+DQo8c2NyaXB0IGFzeW5jIHNyYz0iLy9yLmNvemFkemllbi5wbC9zZXJ2ZXIvd3d3L2RlbGl2ZXJ5L2FzeW5janMucGhwIj48L3NjcmlwdD4=

Zapomniane miejsca. Cheder przy Wałowej

Zapomniane miejsca. Cheder przy Wałowej
Najlepsze wiadomości video z Radomia znajdziesz na naszym kanale na YouTube - TUTAJ

 

Praktycznie od początku XIX w. znaczna część obecnego Miasta Kazimierzowskiego stanowiła centrum życia społeczności żydowskiej. To tu mieli swoje sklepy, zakłady usługowe, księgarnie, restauracje, szkoły i rozmaite organizacje. Tu wybudowali synagogę.

Jeszcze przed I wojną światową powstał w Radomiu oddział Towarzystwa Przytułku Sierot i Biednych Dzieci Izraela „Talmud Tora” - jednej z najpopularniejszych instytucji dobroczynnych działających na rzecz osób wyznania mojżeszowego. Głównym celem Towarzystwa była opieka nad dziećmi z najuboższych warstw, przeważnie sierotami lub półsierotami i organizowanie dla nich miejsc, gdzie otrzymywałyby „bezpłatne nauczanie oraz wychowanie w duchu moralnym”. Czy siedzibą oddziału (nota bene jednej z najstarszych organizacji dobroczynnych w mieście) od początku istnienia była dwukondygnacyjna, klasycystyczna kamienica, o ponad 700 m2 powierzchni, przy ul. Wałowej 28? Czy z taką myślą dom został postawiony w drugiej połowie XIX w.?

 

https://www.cozadzien.pl/zdjecia/zapomniane-miejsca-opuszczone-kamienice-przy-ul-walowej-zdjecia/64405

 

PGlucyBkYXRhLXJldml2ZS16b25laWQ9IjciIGRhdGEtcmV2aXZlLWlkPSI0NGIxNzY0MWJjOTg4OTU5NmEyZDdiN2ZkNTRiNWZlNSI+PC9pbnM+PHNjcmlwdCBhc3luYyBzcmM9Ii8vci5jb3phZHppZW4ucGwvc2VydmVyL3d3dy9kZWxpdmVyeS9hc3luY2pzLnBocCI+PC9zY3JpcHQ+
PGlucyBkYXRhLXJldml2ZS16b25laWQ9IjciIGRhdGEtcmV2aXZlLWlkPSI0NGIxNzY0MWJjOTg4OTU5NmEyZDdiN2ZkNTRiNWZlNSI+PC9pbnM+PHNjcmlwdCBhc3luYyBzcmM9Ii8vci5jb3phZHppZW4ucGwvc2VydmVyL3d3dy9kZWxpdmVyeS9hc3luY2pzLnBocCI+PC9zY3JpcHQ+

Radomskie Towarzystwa Przytułku Sierot i Biednych Dzieci Izraela „Talmud Tora” postanowiło w kamienicy przy Wałowej 28 utworzyć cheder, czyli elementarną szkołę żydowską o charakterze religijnym. Cheder przeznaczony był wyłącznie dla chłopców; zwykle miał trzy klasy: dla uczniów trzy-, cztero- i pięcioletnich, dla sześcio- i siedmiolatków oraz dla ośmio-trzynastoletnich. Uczniowie spędzali w szkole większą część dnia, a uczyli się czytania Tory z komentarzem, modlitewnika i Talmudu. Program obejmował także naukę języka hebrajskiego lub jidysz.

 

W odrodzonej po zaborach Polsce wprowadzono obowiązek szkolny dla wszystkich dzieci od siódmego do 14 r. ż.

Chedery, nazywane odtąd zreformowanymi, dostosowały swoje programy do nowych wymogów; chłopcy uczyli się języka polskiego, rachunków, geografii czy historii. Równolegle prowadzono tradycyjną edukację w jidysz lub po hebrajsku.

 

Także cheder przy ul. Wałowej 28 stał się chederem zreformowanym, jednym z 12 istniejących w Radomiu w dwudziestoleciu międzywojennym. W 1936 r. szkoła została ponownie przekształcona w tradycyjny cheder. Kres jej istnieniu położył wybuch II wojny światowej.

 

PGlucyBkYXRhLXJldml2ZS16b25laWQ9IjQxIiBkYXRhLXJldml2ZS1pZD0iNDRiMTc2NDFiYzk4ODk1OTZhMmQ3YjdmZDU0YjVmZTUiPjwvaW5zPg0KPHNjcmlwdCBhc3luYyBzcmM9Ii8vci5jb3phZHppZW4ucGwvc2VydmVyL3d3dy9kZWxpdmVyeS9hc3luY2pzLnBocCI+PC9zY3JpcHQ+
PGlucyBkYXRhLXJldml2ZS16b25laWQ9IjQxIiBkYXRhLXJldml2ZS1pZD0iNDRiMTc2NDFiYzk4ODk1OTZhMmQ3YjdmZDU0YjVmZTUiPjwvaW5zPg0KPHNjcmlwdCBhc3luYyBzcmM9Ii8vci5jb3phZHppZW4ucGwvc2VydmVyL3d3dy9kZWxpdmVyeS9hc3luY2pzLnBocCI+PC9zY3JpcHQ+

4 maja 1961 r. nieruchomość, przez zasiedzenie, przeszła na rzecz Skarbu Państwa. W PRL-u w dawnym chederze urządzono mieszkania. Zarządcy niespecjalnie przejmowali się stanem technicznym budynku, zapewne nie przeprowadzono w nim nigdy kapitalnego remontu. Dziesięć lat temu został wyłączony z użytkowania. I niszczeje nadal.

Wpisany został – jako „dom ceglany, mieszkalny” - do gminnej ewidencji zabytków. Nieruchomość jest w tej chwili własnością prywatną.

 

Własnością prywatna jest także stojący za kamienicą Wałowa 28 trzykondygnacyjny budynek z facjatami. Również on przed II wojną światową należał do Żydów i został przejęty przez Skarb państwa. Ponoć ten dom i stojący przed nim, od strony ul. Limanowskiego właściciele wybudowali bez żadnych pozwoleń. Prawdopodobnie kamienice miały przynosić zysk – istniejące w nich mieszkania właściciele wynajmowali. Po zakończeniu wojny radomianie bardzo szybko zasiedlili budynek. Ostatni lokatorzy opuścili go kilka lat temu, kiedy fatalny stan kamienicy zaczął zagrażać ich życiu.

nika, fot. cozadzien.pl/ Szymon Wykrota

Najświeższe wiadomości z Radomia i regionu znajdziesz na profilu CoZaDzien.pl na Facebooku - TUTAJ

Chcemy, żeby portal CoZaDzien.pl był miejscem wymiany opinii dla wszystkich mieszkańców Radomia i ziemi radomskiej.

Ze względu na sytuację na Ukrainie i emocje, jakie pojawiają się przy tej okazji, zdecydowaliśmy w najbliższym czasie wyciszyć komentarze na naszej stronie. Zachęcamy do dyskusji w mediach społecznościowych. Apelujemy o wzajemny szacunek i zrozumienie.

Chcemy, żeby nasze publikacje były powodem do rozpoczynania dyskusji prowadzonej przez naszych Czytelników; dyskusji merytorycznej, rzeczowej i kulturalnej. Jako redakcja jesteśmy zdecydowanym przeciwnikiem hejtu w Internecie i wspieramy działania akcji "Stop hejt".

Dlatego prosimy o dostosowanie pisanych przez Państwa komentarzy do norm akceptowanych przez większość społeczeństwa. Chcemy, żeby dyskusja prowadzona w komentarzach nie atakowała nikogo i nie urażała uczuć osób wspominanych w tych wpisach.

PGlucyBkYXRhLXJldml2ZS16b25laWQ9IjMiIGRhdGEtcmV2aXZlLWlkPSI0NGIxNzY0MWJjOTg4OTU5NmEyZDdiN2ZkNTRiNWZlNSI+PC9pbnM+DQo8c2NyaXB0IGFzeW5jIHNyYz0iLy9yLmNvemFkemllbi5wbC9zZXJ2ZXIvd3d3L2RlbGl2ZXJ5L2FzeW5janMucGhwIj48L3NjcmlwdD4=
PGlucyBkYXRhLXJldml2ZS16b25laWQ9IjMiIGRhdGEtcmV2aXZlLWlkPSI0NGIxNzY0MWJjOTg4OTU5NmEyZDdiN2ZkNTRiNWZlNSI+PC9pbnM+DQo8c2NyaXB0IGFzeW5jIHNyYz0iLy9yLmNvemFkemllbi5wbC9zZXJ2ZXIvd3d3L2RlbGl2ZXJ5L2FzeW5janMucGhwIj48L3NjcmlwdD4=

#WieszPierwszy

PGlucyBkYXRhLXJldml2ZS16b25laWQ9IjE1IiBkYXRhLXJldml2ZS1pZD0iNDRiMTc2NDFiYzk4ODk1OTZhMmQ3YjdmZDU0YjVmZTUiPjwvaW5zPg0KPHNjcmlwdCBhc3luYyBzcmM9Ii8vci5jb3phZHppZW4ucGwvc2VydmVyL3d3dy9kZWxpdmVyeS9hc3luY2pzLnBocCI+PC9zY3JpcHQ+
PGlucyBkYXRhLXJldml2ZS16b25laWQ9IjE1IiBkYXRhLXJldml2ZS1pZD0iNDRiMTc2NDFiYzk4ODk1OTZhMmQ3YjdmZDU0YjVmZTUiPjwvaW5zPg0KPHNjcmlwdCBhc3luYyBzcmM9Ii8vci5jb3phZHppZW4ucGwvc2VydmVyL3d3dy9kZWxpdmVyeS9hc3luY2pzLnBocCI+PC9zY3JpcHQ+

Ostatnio komentowane

PGlucyBkYXRhLXJldml2ZS16b25laWQ9IjE5IiBkYXRhLXJldml2ZS1pZD0iNDRiMTc2NDFiYzk4ODk1OTZhMmQ3YjdmZDU0YjVmZTUiPjwvaW5zPg0KPHNjcmlwdCBhc3luYyBzcmM9Ii8vci5jb3phZHppZW4ucGwvc2VydmVyL3d3dy9kZWxpdmVyeS9hc3luY2pzLnBocCI+PC9zY3JpcHQ+
PGlucyBkYXRhLXJldml2ZS16b25laWQ9IjE5IiBkYXRhLXJldml2ZS1pZD0iNDRiMTc2NDFiYzk4ODk1OTZhMmQ3YjdmZDU0YjVmZTUiPjwvaW5zPg0KPHNjcmlwdCBhc3luYyBzcmM9Ii8vci5jb3phZHppZW4ucGwvc2VydmVyL3d3dy9kZWxpdmVyeS9hc3luY2pzLnBocCI+PC9zY3JpcHQ+

Polecamy